Toeristenmenu:
Inwonersmenu:
Gees, een kei van een dorp

Het dorp Gees

Het dorp Gees is een klein esdorp in Drenthe en is een van de 29 dorpen, die samen met de stad Coevorden, de gemeente Coevorden vormen. Het dorp ligt in driehoek Hoogeveen, Emmen, Coevorden:18 kilometer ten oosten van Hoogeveen, 20 kilometer ten westen van Emmen en 15 kilometer ten noorden van Coevorden.
Gees is gebouwd op een rug van dekzand en keileem te midden van fraai natuurschoon. De trots van Gees is een enorme zwerfkei van dertigduizend kilo, die begin jaren zestig in een akker op de es werd gevonden. Gees heeft ruim 600 inwoners, authentieke Drenten, maar ook mensen van buiten de provincie, jong en oud en van allerlei gezindten. Het dorp telt:

  • Twee basisscholen:
OBS "De Klimop"
Wethouder H. Euvingstraat 6
CBS "Rehoboth"
Dorpsstraat 82
 
  • Twee kerken:
Gereformeerde (synodaal)
Dorpsstraat 83
Gereformeerde (vrijgemaakt)
Goringbos 3

De aanblik van het dorp komt voort uit het van oorsprong agrarische karakter. De vele rietgedekte boerderijen staan gegroepeerd in de dorpskern, de akkers en weilanden liggen er om heen. In de tweede helft van de twintigste eeuw zijn de landbouwers in snel tempo, bijna helemaal uit Gees verdwenen. Het dorp veranderde in 'een dorp van boeren in een dorp van boerderijen'.
voormalige melkfabriek De boerderijen worden bewoond door mensen die in de omgeving werken. Sporen van het agrarisch verleden zijn de grote boerderijen en schuren, het gebouw van de voormalige melkfabriek, enkele gewoonten en gebruiken en de Boermarke. De Boermarke vormde eeuwenlang het bestuur van de dorpen en de daarbijhorende gemeenschappelijke gronden.

Hoewel er in Gees geen hunebedden staan, wordt wel aangenomen dat in de laatste fase van de Steentijd (ongeveer 3000 voor Chr.) er al mensen woonden. Er zijn enkele geslepen vuurstenen en stenen bijlen uit die tijd teruggevonden. Uit een latere periode, ongeveer 800 voor Christus, dateren sporen van 'Celtic Fields', kleine stukjes ontgonnen landbouwgrond omringd door aarden wallen om de gewassen te beschermen. Het gaat hier niet om permanente nederzettingen, de boeren trekken weg als de grond uitgeput is. Als in de twaalfde en dertiende eeuw de bevolking groeit, wordt er ook hier veel woeste grond ontgonnen en ontstaan de eerste permanente nederzettingen op de hoger gelegen zandgronden. Het hooggelegen land, de es, wordt gebruikt als akkerland en de lagergelegen beekdalen als grasland. In Gees vormt de Geeserstroom de scheiding tussen beide delen. De niet ontgonnen heidevelden, de markegronden, zijn vrij voor de boeren om te gebruiken en daar grazen de schapen en staan de bijenkorven. Het dorp en de daarbij horende markegronden worden tot ongeveer 1800 bestuurd door de Boermarke.

foto
Uit de Middeleeuwen is het mottekasteel het meest opvallend. Het kasteel bestond uit een op een heuvel gelegen voorburcht en de op een andere heuvel gelegen hoofdburcht met woontoren. Van deze tweede heuvel was nog een gedeelte over. Door het opnieuw uitgraven van de grachten, die de heuvels omringden en het herstellen van de heuvels is een stukje Middeleeuws Gees bewaard gebleven, de Klinkenberg. De landbouw, bestaande uit akkerbouw op de es en veeteelt in de beekdalen, in combinatie met de madegronden heeft heel lang gefunctioneerd. In de loop van de negentiende en twintigste eeuw worden er wel steeds meer made gronden ontgonnen en wordt de rol van de Boermarke steeds kleiner. In de tweede helft van de twintigste eeuw nam o.a. door schaalvergroting, het aantal boeren snel af. In onze tijd hebben nog slechts enkele boeren een inkomen uit de landbouw.

zwerfsteen Gees is nu op toeristen gericht. Verspreid rond het dorp liggen enkele vakantieparken. Naast de boerderijen is een opvallende bezienswaardigheid in het dorp, de steen van Gees: een enorme zwerfkei. Deze ligt voor de deur bij het gelijknamige restaurant-partycentrum. Het is een van de grootste zwerfkeien van Nederland en weegt ruim 26000 kg.

LadderEen andere bezienswaardigheid ligt net buiten het dorp: de galerie en beeldentuin Beelden in Gees. Dit is de beeldentuin van De Hullu met kunst van eigentijdse kunstenaars.
Foto hiernaast van het kunstwerk "The sky is the limit".

Gees is ook bekend om ijssalon Talenti. Deze ijssalon ligt midden in het dorp. Naast de ijssalon bevindt zich De Kebof een meubelzaak met veel antieke meubelen en een eigen meubelmakerij.

Verder vindt u in Gees en in de directe omgeving restaurants en andere eetgelegenheden. Dit alles binnen een straal van 8 km. Tijdens de zomerperiode kunt u heerlijk zwemmen in een van de natuurplassen of in het openluchtzwembad in Zwinderen.

Wat u in Gees vindt, is rust en de ouderwetse sfeer die het dorp heeft weten te behouden. Rondom Gees vindt u bos, heide of landbouwgrond. Groen, natuur, ruimte, eigenlijk alles waar Drenthe om bekend staat en waar u heerlijk kunt wandelen of fietsen.

Historie

De naam Gees wordt voor het eerst aangetroffen in een acte uit 1208 van het bisdom Utrecht. Het is naar alle waarschijnlijkheid afgeleid van gies, dat onvruchtbaar betekent. Gees ligt op een langgerekte zandhoogte van een vroeger inderdaad onvruchtbaar gebied. De lager gelegen veldgronden, die omzoomd worden door houtwallen, vormen de hooi- en weilanden in het stroomdal van het Loodiep. Behalve door het Loodiep wordt de marke van Gees ook omsloten door het stroomdal van het Drostendiep, dat zich uitstrekt tot Oosterhesselen. Rondom deze stroompjes heeft zich in de loop der jaren een prachtig landschap ontwikkeld, waarvan het natuurreservaat de 'Hooge Stoep' ten westen van Gees het meest tot de verbeelding spreekt. Staatsbosbeheer heeft hier twee terreinen: de Geeserstroom en de boswachterij Gees. De Geeserstroom bestaat uit 132 hectare kleine bosjes met enkele percelen graslanden ligt langs het Drostendiep. De boswachterij Gees omvat niet alleen 854 hectare naaldbossen met hier en daar in de ontginningsbossen nog enkele stukken natte en droge heide, maar ook 1348 hectare grasland van de Mepper hooilanden, die een een natuurbestemming krijgen.

Om de esgronden vruchtbaarder te maken werden vanaf de vroege Middeleeuwen heideplaggen met schapenmest vermengd. Vanaf de jaren twintig tot na de Tweede Wereldoorlog werden in het kader van de werkverschaffing honderden hectares heide in bos en bouwland omgezet. Begin 1800 behoorde de marke van Gees tot de grootste van Drenthe en waren er drie schaapskudden met zo'n drieduizend schapen.

Gees heeft vroeger drie brinken gehad. Deze zijn verdwenen omdat er nieuwe boerderijen op werden gevestigd. Naast de bekende Drentse boombrinken kende Gees ook zogenoemde weidebrinken; het gebied aan de westkant van het dorp heet nu nog 'de Brinken'.
Vrijwel alle boerderijen die hier staan, stonden er begin vorige eeuw ook al, zij het dan in een andere vorm. De daken waren van riet en heideplaggen, er was meer hout in verwerkt en de muren waren van 'waand': vakwerk, opgevuld met gevlochten takken en afgedekt met riet en leem. Alle bouwmaterialen haalde men uit de directe omgeving: leem uit de 'liemkoelen', riet van de waterkant en hout uit het 'holt', het bij het dorp behorende bos of de erfbeplanting. Tot drie maal toe heeft het dorp als gevolg van de vele toegepaste brandbare materialen met hevige branden te maken gehad. Kenmerkend is de enigszins ordeloos aandoende ligging van de boerderijen, die door wegen met elkaar en de esgronden zijn verbonden. De boerderijen staan meestal met de achterbaanders (grote bedrijfsdeuren) naar de weg gekeerd en hier en daar bestaat de erfverharding nog uit veldkeien.

Binnen het streekplan Drenthe neemt de Zuidoosthoek, waarin Gees zich bevindt, een prominente plaats in.
Het stroomgebied van Loo- en Drostediep wordt als een waardevol cultuurlandschap van landelijke betekenis ontwikkeld, inclusief een blijvende landbouw. Er wordt een restrictief beleid voor de dorpen gevoerd. In dit middenstroomse deel worden kwelsituaties met veel weidevogels ontwikkeld, waarbij de landbouw als grondgebruiker de rol van beheerder en voortbrenger van streekeigen producten vervult.

Bovenstaande historie is gebaseerd op een artikel uit het tijdschrift Noorderbreedte, 25 - NO. 5.
Noorderbreedte is het tijdschrift over het landschap, de cultuurhistorie, de natuur en het milieu.